De Sami's , bij iedereen bekent als
"lappen" maar dit is voor hun een scheldwoord dus zal ik verder alleen
nog de naam Sami gebruiken . Dit volk is vergelijkbaar met de native Americans
(indianen is ook een scheldwoord) in Noord Amerika . Het grote verschil is dat
de Sami nu veel meer als Zweden leven en niet in reservaten wonen .
De Sami leven al duizenden jaren in Noord
Scandinavië en Rusland maar leefden geïsoleerd . In de tijd van de Vikingen en
de middeleeuwen leefden zij nog in het stenen tijdperk maar door steeds meer
kontakten met andere Europese volken nam hun ontwikkeling grote sprongen . Hun
nomadische gewoonten bleven nog wel , het waren voornamenlijk jagers en vissers
. Tot het moment dat de "westerse" Scandinaviers zich steeds meer op
hun grondgebied gingen vestigen . Wat er in Amerika is gebeurt , gebeurde hier
ook, al waren er geen gevechten . De Zweedse en Noorse regeringen ontnamen de
Sami's gewoon hun rechten , ze werden gedwongen hun nomadische gewoonten te
ruilen voor een boerenbestaan en het ergste was dat de Zweden en Noren
jachtrechten kregen in gebieden waar Sami's leefden wat tot gevolg had dat er
niet meer genoeg wild was voor de Sami .
In Zweden word wel gezegd dat Stockholm de
Sami hoofdstad is omdat daar zoveel Sami wonen . Velen zijn naar de steden
getrokken om te werken en een deel woont nog in het noorden en een deel daarvan
, dus niet alle Sami`s werken nog met rendieren . Vandaar dat de meeste
rendieren het eigendom zijn van Sami . Laat deze beesten dan ook met rust en
wees voorzichtig als je rendieren tegenkomt op de weg . Mocht je tijdens een
tocht door de wildernis een Sami dorp tegenkomen , behandel de mensen dan met
respect en beschouw het dorp niet als een openluchtmuseum . Er word mij wel eens
gevraagd hoe de Sami eruit zien . Ze zien er gewoon zoals zweden uit , ze zijn
niet direkt te herkennen zonder hun traditionele kleding . Zoals gezegd hebben
ze zich aangepast aan de Zweden en profiteren ook van de welvaart en van het
sociale systeem . Aan de ene kant willen ze hun kultuur en tradities behouden
maar leven ze zoals de Zweden .
Sami zijn trouwens goed bedreven in handwerk , het maken van kleden , kleding , handschoenen , mutsen en bontlaarzen van rendierbont , maar waar ze vooral beroemd om zijn , zijn hun messen . Veel Zweden op het platteland , vooral in het noorden en de bergstreken , hebben een mes dat gemaakt is door de Sami . In Vilhelmina is een klein winkeltje waar je alleen maar artikelen vind gemaakt door de Sami . Hier is ook het grootste mes ter wereld te vinden , ook gemaakt door de Sami . Het winkeltje ligt aan de winkelstraat door het centrum die stijl omhoog gaat , eigenlijk een zijstraat van weg 45 . Het winkeltje ligt een beetje achteraf maar is niet te missen . Ook in andere winkels zul je vaak Sami artikelen vinden voor toeristen , maar of die ook door de Sami gemaakt zijn is maar de vraag . Er schijnt een keurmerk voor echte Sami artikelen te zijn dus even goed opletten.
Samen: een inheems volk in
West-Europa
door Ton Biesemaat -
Redactie X-treme
Lapland is het land van de Samen (Lappen). Lapland heet dan ook eigenlijk Sápmi. De Samen zijn het enige inheemse Europese volk dat zoveel mogelijk vasthoudt aan haar eigen bijzondere cultuur en taal. De situatie van de Samen in noordelijk Scandinavië valt te vergelijken met de onderdrukte positie van indianen in Noord-Amerika. Ondanks verdergaande toekenning van rechten voelen de Samen zich nog steeds onderdrukt op hun eigen grondgebied.
De ongeveer 70.000 Samen hebben in het noorden van Noorwegen, Zweden, Finland en Kola schiereiland in de Russische Federatie conflicten met allerlei partijen. Een voorbeeld is de situatie van de Samen in Zweden. Daar bedreigen landrechtconflicten de traditionele Samen-cultuur. Van de ongeveer 17.000 Samen zijn zo'n 3.000 Samen afhankelijk van de rendierhouderij. Er zijn zo'n 230.000 rendieren geteld, verdeeld over 52 Samen-gemeenschappen. Twaalf van deze Samen- gemeenschappen zijn in zeven verschillende rechtszaken gewikkeld. Zij zijn aangeklaagd door kleine privé-grondbezitters, die de Samen geen toestemming geven om in de winter de rendierkuddes door hun bos te laten trekken. Het ziet er naar uit dat de Samen deze rechtszaken gaan verliezen. Tot nu toe kostte het eerste proces dat de Samen voerden bijna vier miljoen gulden. Zonder de erkenning van hun traditionele winterbegrazingsrechten in de bossen kunnen de Samen niet doorgaan met hun rendierhouderijen. Verlies van deze rechtszaken kan het einde betekenen van de Samen-cultuur!
Vroeger reageerden de rendieren op bepaalde weerscondities en de Samen wisten hoe de rendieren zouden reageren. Zo wisten alle Samen in de regio waar en wanneer ze elkaar zouden ontmoeten. Nu leven de Samen in een gefragmenteerde wereld. Door alle toeristen en jagers die zich tegenwoordig in de zomer in de bergen ophouden raken de rendieren gedesoriënteerd en reageren ze niet meer op weersveranderingen. De Samen hebben zich gevestigd in vaste woonplaatsen en de kinderen gaan naar school. Die staan op plaatsen waar ze geen rendieren houden, en om er te komen moeten ze vaak verre afstanden rijden. Ieder leert nu vooral om zijn eigen kudde te laten groeien. Maar dat werkt niet, het betekent dat anderen moeten inkrimpen. En dan hebben we het probleem van het transporteren van rendieren in vrachtwagens. Dat moeten de Samen doen omdat de meren niet meer dichtvriezen als gevolg van de waterkrachtwerken en de afdamming van de rivieren. De oude migratieroutes - over de meren - zijn daardoor in onbruik geraakt. Soms moeten de rendieren honderden kilometers ver getransporteerd worden naar de slachthuizen. Allemaal omdat de regelgeving van de EU voorschrijft dat er een controlesysteem in de abattoirs moet zijn. Er moeten vier muren omheen staan, om hygiënische redenen. Vroeger slachtten de Samen gewoon buiten. Dat dit soort regels geldt voor Zuid-Europa is logisch maar Lapland in de herfst is berenkoud en is het niet gevaarlijk om buiten, nabij de graasgronden, te slachten.
meer informatie Arctic Peoples Alert